ကင္ဆာအေၾကာင္း သိေကာင္းစရာ

9:50 AM | : က်န္းမာသုတ, ေရာဂါအမ်ိဳးအစား | :Unknown

တစ္ကမၻာလံုးမွာ ကင္ဆာေရာဂါျဖစ္ပြားမႈ ႏႈန္းဟာတစ္ေန႔ထက္ တစ္ေန႔ ပိုမို ျမင့္မား လာေနတာေၾကာင့္ လူ႔ သက္တမ္းေစ့
ေနထိုင္ႏုိင္ေရးအတြက္ အထူးဂ႐ုျပဳ ေနထိုင္သင့္ပါတယ္။

အဆုပ္ကင္ဆာဟာ ျမန္မာနိဳင္ငံရဲ့ အမ်ိဳးသားေတြမွာ အျဖစ္ အမ်ားဆံုးၿဖစ္ျပီး အမ်ိဳးသမီးေတြမွာေတာ့ တတိယ အျဖစ္ အမ်ားဆံုး ျဖစ္တယ္ လို႔ ျမန္မာကင္ဆာအထူးကုေတြက ဆိုၾကပါတယ္။

ေယာက္်ားေတြေရာ မိန္းမေတြပါ ကင္ဆာေၾကာင့္ ေသဆံုးရတဲ့ အေၾကာင္းရင္းထဲမွာ အဆုပ္ကင္ဆာက
ထိပ္မွာရွိေနပါတယ္။ ဒီနံပါတ္က အျမဲတန္းေတာ့ မဟုတ္ပါ။ အခုခ်ိန္ အဆုပ္ကင္ဆာေၾကာင့္ ေသဆံုးရသူ ၁ဝ ေယာက္ထဲမွာ ေဆးလိပ္ေသာက္သူက ၉ ေယာက္ရွိေနပါတယ္။

ျမန္မာႏိုင္ငံမွာ ကင္ဆာေတြေၾကာင့္ ေသရတဲ့အထဲမွာ အမ်ားဆံုး ကေဆးလိပ္ေၾကာင့္ပါ။ ေဆးလိပ္ေသာက္ တာကို ေရွာင္ႏိုင္ဖို႔ နဲ႔ ကိုယ္တိုင္ေဆးလိပ္မေသာက္ရင္ေတာင္မွ ေဆးလိပ္ေသာက္တဲ့ သူနားမွာေနျပီး
ေဆးလိပ္အေငြ႔ မရႈရိႈက္မိဖို႔က အေရးႀကီးဆံုး ျဖစ္ေနပါတယ္။

ေနာက္တစ္ခုက (ရင္ေဒါင္) ဓါတ္ေငြ႔ ပတ္ဝန္းက်င္ညစ္ညမ္းမႈ နဲ႔ ဓါတုပစၥည္းေတြရယ္ တျခား အေၾကာင္း အရာေတြ ရယ္ေၾကာင့္ပါ။

Radon Gas ဓါတ္ေငြ႔ ဆိုတာက ဓါတုေဗဒလို Rn နဲ႔ေရးျပီး အႏုျမဴနံပါတ္ ၈၆ ျဖစ္ပါတယ္။ Radon gas (ရင္ေဒါင္) ဟာ သဘာဝျဖစ္ ေရဒီယို ဓါတ္ၾကြသတၲိ ရွိပါတယ္။

အေမရိကားမွာေတာ့ ေဆးလိပ္ျပီးရင္ အဆုပ္ကင္ဆာ ျဖစ္ေစတဲ့ ဒုတိယ တရားခံပ ါဘဲ။ ဒီေရာဂါနဲ႔
ေသဆံုးရသူထဲက ၁၂% ဟာ ဒါနဲ႔ ဆက္စပ္ေနပါတယ္။

ေနာက္ထပ္တစ္ခုကေတာ့ အိမ္အမိုးေတြမွာပါေနေသးတဲ့ ေက်ာက္ဂြမ္းအမႈန္ (Asbestos Fibers) နဲ႔
ေရတြင္းေတြမွာ အာဆင္းနစ္ဓာတ္ အမ်ားအျပားပါ၀င္ေနတာေတြပါ။

ဒါ့အျပင္ ကားမီးခိုးေငြ႔ေတြ အပါဝင္ ေလထုပတ္ဝန္းက်င္ ညစ္ႏြမ္းမႈ႔ ေၾကာင့္လည္းၿဖစ္ေနပါေသးတယ္။

ပံုမွန္ အားျဖင့္ ခႏၶာကိုယ္ ဟာ လိုအပ္တဲ့ ဆဲလ္ အေရအတြက္ကို ထိန္းထားၿပီး လိုအပသည့္ အခ်ိန္ က်မွသာ ဆဲလ္ အသစ္ပြား ျခင္းကို ျပဳလုပ္တတ္ပါတယ္။

ကင္ဆာႀကိတ္ ျဖစ္ပါက ဆဲလ္ပြားျခင္း၊ ပံုမွန္ မဟုတ္ေသာ ဆဲလ္မ်ား ျဖစ္လာျခင္း တို႔ေၾကာင့္
Tumour (အလံုး၊ သို႔မဟုတ္ အႀကိတ္) ျဖစ္လာ ေစပါတယ္။

လ်င္ျမန္စြာ ႀကီးထြား ႏိုင္ၿပီး စတင္ ျဖစ္ေပၚသည့္ အဆုတ္ အျပင္ အျခား ေသာ ကိုယ္အဂၤါမ်ား ကိုပါ
ထိုးေဖာက္ ေရာက္ရွိ ပ်ံ႕ႏွံ႕ေစပါတယ္။

အဓိက အမ်ားဆံုး ပ်ံ႕ႏွံ႕သည့္ ေနရာမ်ားမွာ အသည္း ဦးေႏွာက္ အ႐ိုး တို႔ျဖစ္ၾကၿပီး အဆုတ္ရဲ႕
မည္သည့္ အစိတ္အပိုင္းတြင္ မဆို ျဖစ္ေစ ႏိုင္ပါတယ္။

သို႔ ေသာ္ ၉၀-၉၅ ရာခိုင္ႏႈန္း မွာမူ ေလျပြန္ အဝင္အထြက္ အေပါက္မ်ားတြင္ ကာရံထားသည့္ Epithelial မ်ားတြင္ အမ်ားဆံုး ျဖစ္ႏိုင္ေၾကာင္းေတြ႔ရိွရပါတယ္။

အႏၱရာယ္ျဖစ္ေစတဲ့အရာေတြကေတာ့ ေဆးလိပ္ေသာက္ၿခင္း ေဆးလိပ္ေငြ႔ ရွႈရိွႈက္မိၿခင္း၊ အိမ္အမိုးေတြမွာ ပါေနေသးတဲ့ ေက်ာက္ဂြမ္းအမႈန္ (Asbestos Fibers) မ်ား၊ မီးခံေက်ာက္ျပားပါ ေက်ာက္ဂြမ္းမွ်င္၊
နစ္ကယ္လ္၊ ကက္ဒ္မီယမ္(သို႔)ေရဒီယိုသတၱိၾကြပစၥည္းမ်ား၊ (ေရဒြန္ေငြ႕)နာတာရွည္ ေလျပြန္ေရာင္ျခင္း၊ တီဘီျဖစ္ဖူးျခင္း၊ ပိုးသတ္ေဆး ေပါင္းသတ္ေဆးထိေတြ႔ၿခင္း၊ ပီဗြီစီမ်ားႏွင့္ထိေတြ႔မႈရွိျခင္း၊ တစ္ေန႔ေကာ္ဖီ ငါးခြက္ထက္ပိုေသာက္ျခင္း၊ ကဖင္းန္ပါ၀င္ေသာ အစားအေသာက္မ်ား မ်ားမ်ားမွီ၀ဲျခင္း၊ အရက္ေသာက္္ မ်ားျခင္း၊ ဘလီယိုမိုင္စင္၊ ဆိုက္ကလိုေဖာ့စ္မာမိုက္ဒ္ စသည့္ကင္ဆာေဆးမ်ားသြင္းရျခင္း၊ မာဂ်ရင္းန္ေထာပတ္ အဆီအစားမ်ားျခင္းတို႔ပါဘဲ။

အဆုပ္ကင္ဆာနဲ႔ ပတ္သက္ျပီး ေနာက္ထပ္အေရးႀကီးဆံုး သိသင့္တာက တကယ္လို႔ ကင္ဆာျဖစ္လာ ခဲ့ရင္ေတာင္မွ ေရာဂါရွိေနတာကို ေစာေစာစီးစီး သိႏိုင္ဖို႔နဲ႔ ေရာဂါမကၽြမ္းခင္ ေစာေစာစီးစီး ကုသေပးႏိုင္ဖို႔ ျဖစ္ပါတယ္၊

ေရာဂါျဖစ္တာကို ေစာေစာေစာစီးစီးသိႏိုင္ဖို႔ ႀကိဳတင္ေဆးစစ္တာေတြ ဘယ္လိုလုပ္သင့္ျပီး
ဘယ္လို ေရာဂါလကၡဏာေတြျပလာရင္ ခ်က္ခ်င္းစစ္ေဆးဖို႔လိုပါသလဲဆိုတာကိုလည္း
သိမွတ္ထားဘို႕ လိုပါလိမ့္မယ္။
သတိေပးလကၡဏာေတြကေတာ့ ….
ေခ်ာင္းဆိုးတာ မေပ်ာက္ႏိုင္ဘဲျဖစ္ေနၿခင္း၊ ေခ်ာင္းဆိုးလွ်င္ေသြးပါျခင္း၊ ရင္ဘတ္ေအာင့္ျခင္း၊ ေျခကုန္ လက္ပန္းက်ျခင္း ႏံုးျခင္း၊ အသက္ရႈမ၀ျခင္း ရင္က်ပ္ျခင္း၊ ရင္ညြန္႔ရိုးေအာင့္နာျခင္း၊ ပခံုးအာ႐ံုေၾကာ မ်ားနာျခင္း၊ အစာ မ်ိဳခ်ရ ခက္ျခင္း၊ အသံေျပာင္းျခင္း အသံ၀င္ျခင္း၊ အားနည္းျခင္း ပိန္ လာျခင္း ေတြပါဘဲ။

ျဖစ္ခါစမွာ မသိသာနိဳင္သလို ဘာမွမခံစားရေသးေပမယ့္ ဆက္ျဖစ္လာခဲ့ရင္ ကင္ဆာ ဆဲလ္ေတြ အ႐ိုးကို ျပန္႔ပြားပါက အ႐ိုးနာျခင္း ေအာင့္ျခင္းတို႔ ျဖစ္ေစႏိုင္ ပါတယ္။
ဦးေႏွာက္ကို ျပန္႔ပြားပါက အျမင္ ေဝ၀ါးျခင္း၊ ေခါင္းကိုက္ျခင္း၊ တက္ျခင္း၊ ေလျဖတ္ျခင္း တို႔ကို ျဖစ္ေစႏိုင္ ပါတယ္။ လကၡဏာမ်ား ခံစားရပါက သက္ဆိုင္ရာ ဆရာဝန္ႏွင့္ တိုင္ပင္ၿပီး ကုသမႈ ခံယူသင့္ပါတယ္။

အဆုတ္ ကင္ဆာ ေရာဂါကို ကုသရာတြင္ ေရာဂါ အဆင့္ အလိုက္ မူတည္ၿပီး ခြဲစိတ္ ကုသျခင္း (Surgery)
ဓာတ္ေရာင္ျခည္ ျဖင့္ ကုသျခင္း (Radiotherapy) ေဆးသြင္း ကုသျခင္း (Chemo-therapy) အစ ရွိသည့္ နည္းလမ္းမ်ား ျဖင့္ ကုသ ႏိုင္ပါတယ္။ ေနာက္ေပၚ ေဆးဝါးသစ္ေတြက အားတက္စရာ ရွိပါတယ္။
ေဆးလိပ္ က အဓိက အေၾကာင္း အရင္း တစ္ခု ပါ။ ျဖစ္ပြားမႈ ႏႈန္း၏ ၉၀ ရာခိုင္ႏႈန္းမွာ
ေဆးလိပ္ေသာက္သံုးျခင္း ေၾကာင့္ျဖစ္ေနပါတယ္။

ေဆးလိပ္မွာ ဓာတု ပစၥည္း ေပါင္း ေလးေထာင္ ေက်ာ္ခန္႔ ပါဝင္ၿပီး အမ်ားစုမွာ ကင္ဆာ ျဖစ္ေစသည့္ အမ်ိဳးအစား မ်ားျဖစ္ပါတယ္။ အဲဒီ အထဲတြင္ Nitrosamine ႏွင့္ Polycyclic Aromatic Hydrocarbon တို႔ဟာ
ကင္ဆာ ျဖစ္ေစ ႏိုင္တဲ့ အဓိက ဓာတု ပစၥည္းမ်ား ျဖစ္ပါတယ္။

အသက္ရွဴလမ္း တစ္ေလွ်ာက္မွာ Cilia ေခၚတဲ့ အေမႊးေသးေသးေလးေတြ ရွိေနပါတယ္။ အဆိပ္ အေတာက္ေတြ ဗက္တီးရီးယားေတြ နဲ႔ ဗိုင္းရပ္စ္ေတြ ဝင္လာရင္ တားဆီးေပးတတ္တယ္။

ေဆးလိပ္ေငြ႔က ဒီအေမႊးေလးေတြကို ျဖတ္လိုက္သလိုျဖစ္ေနေစပါတယ္။ အဲဒီအခါ Carcinogens ကင္ဆာျဖစ္ေစႏိုင္တာေတြ အဆုပ္ထဲကို အတားအဆီးမရွိ ဝင္လာႏိုင္ၾကပါတယ္။

ေဆးလိပ္ ေသာက္သံုးသူနဲ႔ အနီးကပ္ ေနထိုင္ သူေတြမွာလည္း ေဆးလိပ္ေငြ႕ ႐ွဴ႐ိႈက္မိ တဲ႔အတြက္
အဆုတ္ ကင္ဆာ ေရာဂါကို ျဖစ္ပြားေစ ႏိုင္ပါတယ္။

ဇနီးျဖစ္ျဖစ္ ခင္ပြန္းျဖစ္ျဖစ္ ေဆးလိပ္ ေသာက္သူျဖစ္ရင္ သူမ်ားေတြထက္ ၂ဝ-၃ဝ% ပိုျဖစ္လာႏိုင္ပါတယ္….
သတၲဳ တူးေဖာ္ေရး လုပ္ငန္း မ်ားနဲ႔ လုပ္ငန္းခြင္ေတြမွာ အမ်ားဆံုး ရင္ဆိုင္ေတြ႔ၾကံဳ ရတာက
ေက်ာက္ဂြမ္း အမႈန္မ်ားပါဘဲ။

အသက္႐ွဴ တဲ့အခါ အဆုတ္ အတြင္းကိုေရာက္ရွိၿပီး ေဆးလိပ္လည္း ေသာက္ေနမယ္ဆိုရင္
အဆုတ္ကင္ဆာ ျဖစ္ပြားမႈ ႏႈန္းကို ပိုမို ျမင့္မား ေစပါတယ္။

မ်ိဳး႐ိုးဗီဇ (Gene) ေပၚတြင္ မူတည္ၿပီး မိဘဘိုးဘြား မ်ားမွာ အဆုတ္ ကင္ဆာျဖစ္ပြား ခဲ့သူရွိမယ္ဆိုရင္
ျဖစ္ႏိုင္ေျခ ရာခိုင္ႏႈန္း ပိုျမင့္မား တာကို ေတြ႕ရွိရပါတယ္။

အဆုတ္ တြင္ အနာျဖစ္ဖူးျခင္း အဆုတ္ေရာင္ျခင္း ကုသမႈ ခံယူၿပီးေသာ အဆုတ္ ေရာဂါမ်ား
ျဖစ္ပြား ခဲ႔ဖူးရင္လည္း အဆုတ္ ကင္ဆာ ျဖစ္ႏိုင္ေခ် ရာခိုင္ႏႈန္း မ်ားႏိုင္ပါတယ္။

အဆုတ္ ကင္ဆာ ျဖစ္ပြား သူေတြရဲ့ ၂၅ရာခိုင္ႏႈန္းဟာ Chest X-ray ၊ သို႔မဟုတ္ CT-scan တြင္
ကင္ဆာႀကိတ္ စတင္ေတြ႕ရွိခ်ိန္ တြင္မူ မည္သည့္ ေရာဂါ လကၡဏာမွ ခံစားရျခင္း မရွိတတ္ေခ်။

အဆုတ္ကင္ဆာကို ကာကြယ္ဖို႕က ေဆးလိပ္ မေသာက္ရင္အေကာင္းဆံုးပါ။ ေသာက္ေနသူၿဖစ္ၿပီး ျဖတ္လို ရင္ နီကိုတင္း ပါဝင္ေသာ ပီေက အေငြ႕ ႐ူေဆးမ်ား ကိုအသံုးျပဳၿပီး ေဆးလိပ္ ျဖတ္သင့္ပါတယ္။
သူမ်ားေဆးလိပ္ေငြ႕ မ်ားကို မ႐ွဴမိ ေစရန္လည္း သတိျပဳ သင့္ပါတယ္။

အလုပ္ခြင္အတြင္း မွာလည္း လံုၿခံဳ စိတ္ခ် ရမယ့္ အကာအကြယ္ေပးနိဳင္တာေတြ ဝတ္ဆင္ၿပီး အလုပ္လုပ္ သင့္ပါတယ္။

ကင္ဆာ ေရာဂါလကၡဏာေတြကို ေစာေစာသာသတိမူၿပီး က်န္းမာေရး စစ္ေဆးမႈမ်ားကို စနစ္တက် ျပဳလုပ္ခဲ့ရင္ ကုသမွႈ႕ ေအာင္ျမင္ေျခ ရာခိုင္ႏႈန္း ပိုမိုျမင့္မားပါတယ္။

တကယ္လို႔မ်ား သင္သာ ေဆးလိပ္မေသာက္သူတစ္ဦးၿဖစ္ေနပါက မၿဖတ္ေသးသူေတြထက္ ကင္ဆာၿဖစ္နိဳင္ေခ် ပိုေ၀းေနေသးတယ္ဆိုတာ ေတြးရင္း၀မ္းသာပါ။
လူသားအားလံုး ကင္ဆာေ၀ဒနာဆိုးမွ ကင္းေ၀းနိဳင္ၾကပါေစ...
___ Dr. တင့္ေဆြ